به گزارش روابط عمومی مرکز: هم‌زمان با برگزاری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران و حضور انتشارات مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری در این رویداد فرهنگی، نخستین گفت‌وگو از مجموعه «گفت‌وگوهای اختصاصی هفتمین نمایشگاه کتاب» با حضور دکتر محمدباقر نوبخت، رئیس پیشین سازمان برنامه و بودجه کشور، عضو هیئت علمی و سردبیر فصلنامه پژوهش‌های برنامه و توسعه، برگزار شد.

در این گفت‌وگو که با هدف بررسی نسبت کتاب، پژوهش، برنامه‌ریزی توسعه، تصمیم‌سازی و آینده ایران برگزار شد، دکتر نوبخت ضمن تبیین جایگاه مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری در پشتیبانی فکری و پژوهشی از نظام برنامه‌ریزی کشور، بر ضرورت پیوند مؤثر میان پژوهش، اجرا و تصمیم‌گیری تأکید کرد.

در ابتدای این گفت‌وگو، محمدباقر نوبخت با اشاره به جایگاه و مأموریت مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری، اظهار کرد: خرسندم فرصتی فراهم شد تا با توجه به مأموریت این مرکز، به‌ویژه در ارتباط با نمایشگاه مجازی کتاب، درباره افزایش بهره‌وری فعالیت‌های مرکز گفت‌وگو کنیم.

رئیس پیشین سازمان برنامه و بودجه کشور تأکید کرد که نهاد برنامه‌ریز کشور برای دستیابی به اهداف توسعه، ناگزیر از داشتن پشتوانه فکری و پژوهشی است. اگر نهاد برنامه‌ریز کشور، آن هم برای هدفی پویا و متعالی مانند توسعه، فاقد پشتوانه و اتاق فکر باشد، قطعاً نمی‌تواند برنامه‌ای شایسته و بایسته برای دستیابی به اهداف توسعه داشته باشد.

دکتر نوبخت با اشاره به فلسفه وجودی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری افزود: این مرکز به‌عنوان اتاق فکر، مرکز تولید اندیشه و پشتیبان سازمان برنامه و بودجه در مسیر برنامه‌ریزی توسعه تعریف شده است و باید تولیدات لازم را برای مصرف نظام برنامه‌ریزی کشور فراهم کند.

وی با اشاره به انواع تولیدات مرکز توضیح داد که این تولیدات می‌تواند در قالب گزارش‌های ویژه برای کارشناسان سازمان برنامه و بودجه، اسناد فرادست برای نظام برنامه‌ریزی و همچنین کتاب‌ها و آثار علمی برای جامعه دانشگاهی و دستگاه‌های اجرایی منتشر شود.

محمدباقر نوبخت در همین زمینه به تجربه تدوین سند ملی آمایش سرزمین اشاره کرد و گفت: ایران سال‌ها نیازمند چنین سندی بود و کاری که بیش از پنجاه سال متوقف مانده بود، با تلاش مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری به سرانجام رسید.

او همچنین از فصلنامه «پژوهش‌های برنامه و توسعه» به‌عنوان یکی از ابزارهای ارتباط مرکز با جامعه علمی کشور یاد کرد و افزود: این فصلنامه به‌صورت منظم و با رتبه «الف» منتشر می‌شود و زمینه بین‌المللی شدن آن نیز در حال فراهم شدن است.

دکتر نوبخت در بخش دیگری از این گفت‌وگو، درباره اهمیت برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب تهران در شرایط خاص کشور گفت: فعالیتی که مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری انجام می‌دهد، قابل تسری به سایر مراکز علمی و پژوهشی کشور نیز هست؛ همه این مراکز باید در کنار انجام مأموریت‌های خود، امکان تبادل دانش و عرضه تولیدات مکتوب خود را داشته باشند.

وی نمایشگاه کتاب را فرصتی سالانه برای عرضه، مشاهده و انتخاب آثار علمی کشور دانست و تصریح کرد: نمایشگاه سالانه کتاب فرصتی مغتنم است تا آثار علمی مراکز، مؤسسات، شخصیت‌ها و محققان مستقل عرضه شود و جامعه علمی کشور و علاقه‌مندان به ارتقای علم و دانش بتوانند از این تولیدات آگاه شوند.

دکتر نوبخت با تأکید بر ضرورت استمرار نمایشگاه کتاب گفت: با این مأموریت، ما نمی‌توانیم به هیچ عذری نمایشگاه کتاب را تعطیل یا تعلیق کنیم.

او افزود: با وجود فشارهای سنگین دشمنان، به‌دلیل اقتدار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و پشتیبانی مردم، امنیت عمومی در کشور برقرار است و در سایه این امنیت، نمایشگاه کتاب باید بدون وقفه ادامه یابد.

رئیس پیشین سازمان برنامه و بودجه کشور برگزاری نمایشگاه به‌صورت مجازی را متناسب با شرایط کنونی دانست و اظهار کرد: با توجه به امکانات تکنولوژیک امروز، الزاماً نیازی به حضور فیزیکی نیست و برگزاری مجازی نمایشگاه، اقدامی سنجیده و قابل استفاده است.

دکتر نوبخت در ادامه تأکید کرد: دستگاه‌های اجرایی، به‌ویژه دستگاه‌های اثرگذار در سطح ملی، برای انجام مأموریت‌های خود به اتاق فکر و پژوهش‌های کاربردی نیاز دارند. سازمان برنامه و بودجه نیز متولی و متصدی توسعه کشور است و هم عملکرد توسعه را رصد می‌کند؛ بنابراین چنین سازمانی بی‌نیاز از مطالعات پژوهشی نیست و مأموریت خود را باید بر پایه آن مطالعات انجام دهد.

دکتر نوبخت با این حال، بخش مهمی از فاصله میان پژوهش و اجرا را ناشی از ضعف اثربخشی برخی پژوهش‌ها دانست و افزود: پیش از آنکه این مسئله را به بی‌توجهی مدیران نسبت دهیم، باید به نوع اثربخشی پژوهش‌ها توجه کنیم. گاهی پژوهش‌ها متناسب با نیاز دستگاه‌ها انجام نمی‌شود و کارایی اجرایی ندارد.

وی با بیان اینکه پژوهش‌های صرفاً محض یا فاقد تعین عملی نمی‌توانند در تصمیم‌گیری اثرگذار باشند، تأکید کرد: مراکز پژوهشی باید نسخه و داروهایی داشته باشند که دستگاه‌ها برای استفاده از آن‌ها صف بکشند. اگر با وجود درد و نیاز، صفی شکل نمی‌گیرد، نشان می‌دهد که داروی تولیدشده اثربخش نیست.

نوبخت تصریح کرد: مراکز پژوهشی باید کارهای خود را بر محور نتیجه و اجرا تولید کنند و در اختیار نظام تصمیم‌گیری قرار دهند.

در بخش دیگری از گفت‌وگو، دکتر نوبخت در پاسخ به پرسشی درباره تجربه حضور در سازمان برنامه و بودجه و درس‌های آن برای نسل جدید مدیران، بر ضرورت شناخت محیط متغیر و استفاده از فناوری‌های نوین تأکید کرد. مدیران باید بدانند در شرایطی کاملاً متموج و در محیطی پویا مدیریت می‌کنند. در چنین فضایی باید با فاصله‌های زمانی کوتاه تصمیم‌های اقتضایی بگیرند تا بتوانند کشتی مدیریت را در دریای مواج به‌درستی هدایت کنند.

دکتر نوبخت با اشاره به تحولات سریع دانش و فناوری افزود: مدیر امروز با مدیر ده یا بیست سال پیش متفاوت است. امروز بسیاری از نیازهای مدیریتی از طریق ابزارهایی مانند هوش مصنوعی قابل تأمین است و مدیران نباید خود را از این امکانات محروم کنند.

وی در توضیح این موضوع به تجربه شخصی خود در استفاده از هوش مصنوعی برای آماده‌سازی یک سخنرانی اشاره کرد و گفت که این ابزار توانسته در زمانی بسیار کوتاه، متنی متناسب با جایگاه سخنران، مخاطب و موضوع ارائه دهد.

نوبخت خطاب به نسل جدید مدیران و پژوهشگران توصیه کرد: مدیران جوان و جدید باید خود را بی‌ارتباط با دانش بشری و فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی قرار ندهند و به‌طور مستمر از این امکانات استفاده کنند؛ در غیر این صورت، هم خود و هم جامعه‌ای که باید از خدمات آن‌ها بهره‌مند شود، محروم خواهند شد.

در ادامه گفت‌وگو، دکتر نوبخت درباره کتابی در دست تدوین با موضوع روایت مستند رخدادهای اقتصادی و برنامه‌ریزی کشور در دهه ۱۳۹۰ توضیح داد و با اشاره به همکاری خود با سعید غلامی‌نتاج امیری در تدوین این اثر گفت: دهه ۱۳۹۰ یکی از دهه‌های پرفراز و فرود در تاریخ معاصر ایران بود و اگر روایت مستندی از آن منتشر نشود، ممکن است نوعی تحریف تاریخی درباره آن تثبیت شود.

محمدباقر نوبخت افزود: که در این دهه، کشور هم با شاخص‌های بسیار منفی مانند رشد اقتصادی منفی، تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و کاهش سطح اشتغال مواجه بوده و هم در مقاطعی شاخص‌های ممتاز و مثبتی مانند رشد اقتصادی بالا، کاهش نرخ تورم، تورم یک‌رقمی، افزایش فرصت‌های شغلی و تثبیت نسبی نرخ ارز را تجربه کرده است.

او با نقد نگاه‌هایی که دهه ۱۳۹۰ را صرفاً «دهه از دست‌رفته» می‌نامند، افزود: اگر صرفاً میانگین بگیریم، ممکن است به عدد کوچکی برسیم و از کنار این دهه عبور کنیم؛ اما وظیفه ما این است که برای آیندگان توضیح دهیم چه رخدادها و سیاست‌هایی باعث شاخص‌های مثبت و چه مجموعه سیاست‌ها و شرایطی باعث شاخص‌های منفی شد.

دکتر نوبخت هدف از تدوین این کتاب را انتقال تجربه به نسل‌های آینده دانست و گفت: ما برای نسل‌هایی که هنوز نیامده‌اند میراث باقی می‌گذاریم تا بدانند اگر قرار است توسعه پیدا کنند، چه سیاست‌هایی را نباید تکرار کنند و کدام تجربه‌های مثبت را باید پیش روی خود قرار دهند.

دکتر نوبخت در بخش پایانی گفت‌وگو درباره اهمیت مجموعه مطالعات «هفتاد سال برنامه‌ریزی توسعه در ایران» که از سوی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری منتشر شده است، گفت: حرکت تاریخی هر ملت یک پیوستار است و اگر در این مسیر گسل و گسست ایجاد شود، انسجام حرکت تاریخی مخدوش خواهد شد.

او تأکید کرد: برنامه‌ریزی برای آینده بدون توجه به برنامه‌ریزی‌ها و آثار برنامه‌های پیشین ممکن نیست. تجربه‌های گذشته می‌تواند برای مدیران امروز و آینده، فونداسیونی قوی برای معماری آینده باشد.

نوبخت با تقدیر از انتشار مجموعه مطالعات هفتاد سال برنامه‌ریزی توسعه در ایران افزود: این مطالعات نباید در بایگانی مرکز منزوی و مکتوم باقی بماند، بلکه باید عرضه شود. نمایشگاه کتاب فرصتی ملی است تا چنین دستاوردهایی در معرض دید جامعه علمی و مدیریتی کشور قرار گیرد.

وی همچنین با اشاره به نقش گروه‌های پژوهشی مرکز گفت: مرکز دارای گروه‌های پژوهشی متعددی است که هر یک متناسب با مأموریت خود مطالعاتی انجام می‌دهند و نتایج این مطالعات می‌تواند در قالب کتاب، مقاله، میزگرد و فصلنامه در اختیار جامعه علمی و اجرایی کشور قرار گیرد.

دکتر نوبخت در پیام پایانی خود به مخاطبان نمایشگاه کتاب، به‌ویژه مدیران کشور، گفت: آثاری که در نمایشگاه کتاب عرضه می‌شوند، از فیلترهای مختلف عبور کرده‌اند و از کیفیت لازم برای انتشار برخوردارند؛ بنابراین نمایشگاه کتاب فرصتی استثنایی و کم‌تکرار برای بهره‌گیری از آخرین رهاوردهای علمی و مطالعاتی کشور است.

او تأکید کرد: مدیران باید از این فرصت استفاده کنند و خود را از آخرین دستاوردهایی که حاصل صرف سرمایه ملی، زمان و تلاش علمی کشور است محروم نکنند.

رئیس پیشین سازمان برنامه و بودجه کشور افزود: هر مدیری باید در حوزه کاری خود با دقت و مداقه آثاری را که تولید شده‌اند انتخاب کند و از آن‌ها در محیط کار و تصمیم‌گیری خود بهره بگیرد.

شایان ذکر است که انتشارات مرکز هم‌زمان با نمایشگاه مجازی کتاب تهران، مجموعه‌ای از آثار خود را در حوزه‌های توسعه، برنامه‌ریزی، حکمرانی، بودجه، آمایش سرزمین، آینده‌نگری و مسائل ایران در دسترس علاقه‌مندان قرار داده است. علاقه مندان می توانند با مراجعه به سایت نمایشگاه کتاب و صفحه اختصاصی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده نگری، در نمایشگاه مجازی کتاب، آثار مد نظر خود را با تخفیف ویژه نمایشگاه خریداری نمایند.

این گفت‌وگو بخشی از مجموعه «گفت‌وگوهای اختصاصی هفتمین نمایشگاه کتاب مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری است که با هدف ترویج کتاب‌خوانی تخصصی، معرفی آثار انتشارات مرکز، تقویت گفت‌وگوی علمی و ایجاد پیوند میان پژوهش، سیاست‌گذاری و آینده ایران، به بهانه برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب، منتشر می‌شود.